Từ biết AI đến dùng AI an toàn: Hơn 200 giáo viên phường Thủ Đức bước vào thực hành

Cuối tháng 10/2025, UBND TP.HCM công bố Chương trình phổ cập trí tuệ nhân tạo cho công dân — AI for Citizens — giai đoạn 2025–2030, kèm một mục tiêu cụ thể đến mức khó bỏ qua: theo Kế hoạch 140/KH-UBND, trong hai năm 2026–2027, mỗi năm Thành phố hướng tới đào tạo kiến thức AI cho ít nhất 1% dân số, tức hơn 100.000 người. Ngày 3/10/2026, tại Trường Tiểu học Linh Chiểu, hơn 200 giáo viên mầm non, tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn phường Thủ Đức đã ngồi vào một lớp học thuộc về chính mình — không phải để nghe "AI là gì", mà để tập dùng nó cho công việc ngày hôm sau.

Buổi tập huấn "Ứng dụng AI nâng cao hiệu quả trong công tác giảng dạy và học tập trên địa bàn phường Thủ Đức" diễn ra đúng trong bối cảnh đó: khi một chủ trương lớn của Thành phố cần được chuyển thành kỹ năng dùng được ở từng trường, từng lớp.

AI đã đi vào công việc, vấn đề là dùng thế nào cho đúng

Điểm đáng chú ý của chương trình phổ cập AI không nằm ở việc "giới thiệu công nghệ", mà ở thước đo đầu ra. Kế hoạch của Thành phố kỳ vọng khoảng 80% người học có thể ứng dụng ít nhất một công cụ AI vào công việc hoặc đời sống sau khóa học, với nội dung đào tạo được yêu cầu thiết thực, dễ hiểu và minh họa bằng ví dụ thực tế. Nói cách khác, chuẩn thành công đã dịch chuyển: từ biết đến AI sang sử dụng được AI.

Với giáo viên, sự dịch chuyển này không trừu tượng. Soạn đề cương, biên tập học liệu, gợi ý ngữ liệu cho một tiết học, diễn đạt lại một thông báo cho phụ huynh — đó là những việc mà một trợ lý AI có thể rút ngắn đáng kể thời gian. Nhu cầu đã có sẵn; cái còn thiếu là phương pháp dùng đúng.

Giáo viên không cần trở thành kỹ sư AI

Khoảng cách lớn nhất hiện nay không còn nằm ở việc tiếp cận một chatbot AI, mà ở khả năng đặt đúng câu hỏi và đánh giá đúng câu trả lời. Giá trị của AI với một nhà giáo không đến từ việc biết thật nhiều công cụ, mà từ việc biến một nhu cầu công việc thành một yêu cầu rõ ràng — rồi đọc lại kết quả bằng con mắt chuyên môn của chính mình.

Đó cũng là trọng tâm thực hành của buổi tập huấn: cách đặt câu lệnh (prompt), cách cung cấp bối cảnh cho máy, cách mô tả rõ sản phẩm mình muốn, cách chia nhỏ nhiệm vụ, và quan trọng nhất — cách kiểm tra lại đầu ra trước khi dùng. Một câu lệnh mơ hồ có thể cho ra một đoạn văn trôi chảy nhưng sai dữ kiện; một câu lệnh có bối cảnh, có yêu cầu định dạng, có tiêu chí đánh giá sẽ cho ra thứ dùng được. Kỹ năng ở đây mang tính sư phạm nhiều hơn là kỹ thuật. Trong lớp học, người hiểu mục tiêu sư phạm và bối cảnh học sinh mới là người quyết định AI có thực sự hữu ích hay không.

An toàn thông tin phải đi trước sự tiện lợi

Một phần nội dung mà chương trình phổ cập AI của Thành phố nhấn mạnh là mặt ít hào nhoáng hơn: nhận diện thông tin sai lệch, phòng chống lừa đảo công nghệ cao, và bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường số. Với trường học, đây không phải cảnh báo chung chung.

AI giúp tiết kiệm thời gian, nhưng mỗi lần dữ liệu được đưa vào một công cụ AI bên ngoài, nhà trường cần biết dữ liệu đó được xử lý ở đâu, được lưu như thế nào và có phù hợp để chia sẻ hay không. Thông tin của học sinh, nội dung nội bộ, tài khoản hay dữ liệu nhạy cảm nếu được đưa vào một công cụ không phù hợp có thể tạo ra rủi ro mới — không phải vì công nghệ xấu, mà vì quy trình dùng chưa được đặt ra. Nguyên tắc rút ra khá giản dị: tiện lợi không được đi trước an toàn. AI có thể hỗ trợ tạo kết quả nhanh, nhưng trách nhiệm kiểm tra và quyết định sử dụng kết quả vẫn thuộc về con người.

Từ slide đến tình huống thật

Phần sống động nhất của buổi học không nằm trên slide. Thạc sĩ Nguyễn Chí Trung Sơn — Chuyên gia Giải pháp số, Giảng viên nội bộ Viễn thông TP.HCM — trình bày và thao tác trực tiếp trên các công cụ AI phổ biến như ChatGPT và Gemini, đi từ một câu lệnh mẫu cụ thể đến sản phẩm hoàn chỉnh. Phía dưới, giáo viên mở laptop làm theo, thử nghiệm trên chính nhu cầu công việc của mình, đặt câu hỏi và trao đổi lại ngay tại chỗ. Đội ngũ account manager (AM) của VNPT Thủ Đức đóng vai trợ giảng, hỗ trợ từng bàn khi giáo viên gặp vướng trong thao tác.

Chính cơ chế "làm thử — hỏi lại — sửa ngay" là thứ phân biệt một buổi tập huấn thực hành với một buổi giới thiệu công nghệ. Người học rời lớp với một kỹ năng đã được chạm tay vào, không phải một khái niệm.

Một lớp học nhỏ trong một bài toán lớn của Thành phố

Buổi tập huấn ở phường Thủ Đức là một mảnh ghép ở cấp cơ sở của một định hướng rộng hơn. Song song với AI for Citizens, đầu năm 2026 UBND TP.HCM đã phê duyệt Đề án ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong đào tạo (Quyết định 368/QĐ-UBND), trong đó đặt mục tiêu bồi dưỡng năng lực số và kỹ năng khai thác AI cho đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đồng thời khuyến khích mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ và cơ sở giáo dục.

Những mục tiêu ấy chỉ có giá trị khi được chuyển thành kỹ năng dùng được vào ngày làm việc kế tiếp. Một lớp học hơn 200 giáo viên tại một phường, theo nghĩa đó, là nơi chính sách được kiểm chứng: không phải bằng số lượt tham dự, mà bằng việc sáng hôm sau có bao nhiêu thầy cô thực sự mở công cụ AI lên và dùng nó đúng cách.

Phối hợp giữa chính quyền, nhà trường và doanh nghiệp số

Buổi tập huấn có sự tham dự của ông Nguyễn Tăng Cường, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Thủ Đức, đại diện UBND phường Thủ Đức.

Thay mặt VNPT Thủ Đức, bà Trần Thị Bích Diệp, Phó Giám đốc VNPT Thủ Đức, gửi lời cảm ơn ông Nguyễn Tăng Cường, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Thủ Đức, đại diện UBND phường Thủ Đức, cùng Phòng Văn hóa - Xã hội và Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Linh Chiểu đã phối hợp, tạo điều kiện để chương trình được tổ chức và tiếp cận đông đảo đội ngũ giáo viên trên địa bàn.

Theo bà Diệp, VNPT Thủ Đức xác định việc đồng hành cùng địa phương trong chuyển đổi số không chỉ là cung cấp hạ tầng hay giải pháp công nghệ, mà còn bao gồm việc hỗ trợ đội ngũ cán bộ, giáo viên nâng cao năng lực số, tiếp cận AI một cách thực tế, an toàn và phù hợp với công việc. VNPT Thủ Đức mong muốn tiếp tục phối hợp với địa phương và các cơ sở giáo dục để từng bước đưa AI, an toàn thông tin, hạ tầng số và các nền tảng số vào những nhu cầu cụ thể của từng đơn vị.

Sau một buổi tập huấn, nhà trường cần gì để AI thực sự đi vào công việc?

Một buổi tập huấn có thể giải quyết khoảng trống kỹ năng ban đầu. Nhưng để AI đi vào công việc một cách bền vững, nhà trường cần nhiều hơn một kỹ năng dùng công cụ. Trình tự thường gặp đi từ con người tới nền tảng: trước hết là năng lực dùng AI của giáo viên, rồi đến thói quen an toàn thông tin khi làm việc trên môi trường số; kế đó là một hạ tầng kết nối Internet ổn định cho lớp học trực tuyến và kiểm tra trên máy.

Trên nền đó mới là các nền tảng dạy học và quản lý: hệ sinh thái giáo dục số vnEdu cho quản lý trường học và dạy học; hồ sơ số, học bạ số đi kèm nhu cầu chữ ký số để ký học bạ và hồ sơ; khối văn phòng nhà trường có thể cần nền tảng quản lý văn bản và điều hành; và sau cùng là năng lực lưu trữ, sao lưu dữ liệu trên nền tảng điện toán đám mây.

Vai trò của một đơn vị công nghệ tại địa bàn như VNPT Thủ Đức, vì thế, không dừng ở việc bán một đường truyền hay một phần mềm. Cách làm hợp lý là đi theo lộ trình của từng trường: khảo sát hiện trạng → chọn giải pháp phù hợp → triển khai → hỗ trợ vận hành, với đội ngũ kỹ thuật ngay tại địa phương. Đó cũng là lý do một buổi tập huấn cho giáo viên có thể là điểm khởi đầu, chứ không phải điểm kết thúc, của câu chuyện chuyển đổi số trong nhà trường.